MCT yağı, badem unu, şekersiz tatlandırıcı ve keto atıştırmalıkları satan bir mağaza için en pahalı an, düzenli bir müşterinin aradığı ürünü stokta bulamadığı andır. Müşteri beklemek yerine ürünü başka bir satıcıdan alabilir. Rafı her ihtimale karşı tıka basa doldurmak da çözüm değildir, çünkü bu kez para depoda bekler. İki uç arasındaki dengeyi emniyet stoğu kurar.
Bu yazıda emniyet stoğu hesaplamayı keto ürünleri satan bir mağaza üzerinden, sayılı bir örnekle adım adım anlatıyoruz. Rakamları kendi ürünlerinizle denemek isterseniz ücretsiz bir emniyet stoğu hesaplama aracı işinizi görür. Yazı ürünlerin beslenmeye etkisini değil, yalnız satıcının stok hesabını ele alıyor.
Emniyet stoğu hesaplama için gereken beş sayı
Emniyet stoğu, satışın tahminden fazla gelmesine ya da tedarikçinin geç teslim etmesine karşı tutulan yedek stoktur. Hesap için her ürünün beş sayısı gerekir:
- d: ortalama günlük satış ya da günlük tahmin.
- σd: günlük tahmin hatasının standart sapması. Aylık çalışıyorsanız aylık hatayı 30,4375’in kareköküne bölerek güne çevirin.
- L: tedarik süresi, yani siparişten ürünün rafa girişine kadar geçen gün.
- σL: tedarik süresinin standart sapması; tedarikçinin ne kadar tutarlı teslim ettiğini gösterir.
- z: hedef servis seviyesinin karşılığı; yüzde 95 için 1,6449.
Servis seviyesi, bir sipariş çevriminde stoksuz kalmama olasılığıdır. Beş sayı şu iki formülde birleşir:
σLT = √(L × σd² + d² × σL²)
Emniyet stoğu = z × σLT
Kökün içindeki ilk terim satıştaki belirsizliği, ikinci terim teslimattaki belirsizliği taşır. Teslimat bir gün gecikirse bir günlük satış daha yedekten karşılanır. Sipariş noktası ise tedarik süresi boyunca beklenen satışa bu yedeğin eklenmesiyle bulunur: d × L + emniyet stoğu.
Örnek: ithal MCT yağı ve yerli badem unu
Örnek mağazada iki ürünün satışı aynı olsun: günde ortalama 8 adet, aylık tahmin hatasının standart sapması 45 adet. Fark tedarikte. MCT yağı yurt dışından geliyor; sipariş ortalama 35 günde rafa giriyor, bu sürenin standart sapması 7 gün. Badem unu yerli bir tedarikçiden ortalama 7 günde geliyor, standart sapması 1 gün. Hedef servis seviyesi ikisinde de yüzde 95.
- Aylık hatayı güne çevirin: σd² = 45² / 30,4375 ≈ 66,53, yani σd ≈ 8,16 adet.
- MCT yağı: 35 × 66,53 ≈ 2.329 ve 8² × 7² = 3.136. σLT = √(2.329 + 3.136) ≈ 73,93. Emniyet stoğu = 1,6449 × 73,93 ≈ 121,6; stokta yukarı yuvarlanınca 122 şişe.
- Badem unu: 7 × 66,53 ≈ 465,7 ve 8² × 1² = 64. σLT = √529,7 ≈ 23,02. Emniyet stoğu ≈ 37,9, yani 38 paket.
- Sipariş noktası: MCT yağında 8 × 35 + 121,6 = 401,6, yani 402 şişe; badem ununda 8 × 7 + 37,9 = 93,9, yani 94 paket.
Satışı aynı iki üründen ithal olanı üç kattan fazla yedek istiyor. Farkın bir kısmı uzun tedarik süresinden, bir kısmı bu sürenin dalgalanmasından geliyor. MCT yağında σL yok sayılsaydı emniyet stoğu yaklaşık 79,4 şişe çıkardı; yani teslimattaki dalgalanma tek başına 42 şişeye yakın yedek istiyor.
Tedarikçiyle teslim süresini kısaltmak kadar teslimatı düzenli hale getirmek de emniyet stoğunu düşürür. Teslim tarihlerini kaydeden bir tedarik planlama yazılımı, gerçekleşen tedarik süresini ve sapmasını bu kayıtlardan çıkarabilir.
Servis seviyesini ürünün rolüne göre seçin
Servis seviyesi yükseldikçe gereken yedek hızla büyür. Tablo, MCT yağı örneğinde dört hedefin sonucunu gösteriyor. Son sütun, hesaplayıcının sık sorulan sorularındaki öneriyi keto mağazasına uyarlıyor.
| Servis seviyesi | z | MCT yağı emniyet stoğu | Uygun olduğu ürün |
|---|---|---|---|
| Yüzde 90 | 1,2816 | 95 şişe | Düşük değerli, kolayca ikame edilen ürün |
| Yüzde 95 | 1,6449 | 122 şişe | Çoğu ürün için başlangıç |
| Yüzde 98 | 2,0537 | 152 şişe | Satışın büyük kısmını getiren ürün |
| Yüzde 99 | 2,3263 | 172 şişe | Stoksuz kalınca müşteri kaybettiren ürün |
Yüzde 95’ten yüzde 99’a çıkmak yedeği yaklaşık yüzde 41 büyütür; örnekte 122 şişe 172 olur. Bu yüzden en yüksek hedefi her ürüne değil, gerçekten gerektirenlere verin. Müşterilerin düzenli olarak yeniden aldığı bir MCT yağı için yüzde 98 makul olabilir. Onlarca çeşidi olan keto atıştırmalıklarından birinde ise yüzde 90 yetebilir; müşteri rafta başka bir çeşidi bulur.
Ocak zirvesi tahmine girer, emniyet stoğuna değil
Keto ürünlerinde satış yıl boyunca eşit dağılmayabilir; örneğin yılbaşından sonra artabilir. Önceden görülebilen bir artış emniyet stoğunun değil, tahminin konusudur. Mevsimselliği yakalayan bir talep tahminleme yazılımı bu ayrımı kendisi yapar: zirveyi tahmine koyar, yedeği yalnız tahmin edilemeyen kısma göre hesaplar.
Elle hesapta sık yapılan hata, bir yılın aylık satışlarının standart sapmasını formüle koymaktır. Zirve ayı ile sakin aylar arasındaki fark bu sayıyı şişirir ve mağaza yıl boyunca gereğinden fazla yedek taşır. Formüle tahmin hatası girmelidir; satışın kendi standart sapması, geçmiş tahmin yoksa kullanılan kaba bir yerine koymadır.
Zirve yine de hesabı iki yoldan etkiler. Tedarik süresi boyunca beklenen satış artar; tedarik süresi dalgalıysa emniyet stoğu da büyür, çünkü formüldeki d² × σL² terimi günlük satışla birlikte artar. MCT yağında günlük satış 8’den 12’ye çıkarsa ve tahmin hatası aynı kalırsa emniyet stoğu 122’den yaklaşık 160 şişeye, sipariş noktası 402’den yaklaşık 580 şişeye yükselir.
Takvim de hesabın parçasıdır. 35 günde gelen bir ürünün ocak başında rafta olması için siparişin kasım sonunda verilmesi gerekir. Geçen yıl ürün iki hafta stoksuz kaldıysa o günlerin satışı gerçek talebi göstermez; bu günler işaretlenmezse tahmin düşük çıkar ve aynı açık tekrar eder.
Hesabı bozan alışkanlıklar ve kontrol listesi
Elle hesapta sık görülen bir kısayol, her ürüne aynı gün sayısını vermektir. “Her üründen 15 günlük yedek” kuralı örnekteki iki ürüne de 120 adet verir. Bu miktar MCT yağı için neredeyse yeterli, badem unu için gerekenin üç katından fazladır. Bir başka hata eski parametrelerdir: tedarikçi artık daha geç teslim ediyorsa kayıttaki tedarik süresi de güncellenmelidir.
Hesaba başlamadan önce şu listeyi tamamlayın:
- Her ürünün satış geçmişi, stoksuz kalınan günler işaretli.
- Her sevkiyatın sipariş ve rafa giriş tarihi; L ve σL buradan çıkar.
- Ürün başına servis seviyesi kararı.
- Eldeki stokla birlikte yoldaki siparişler.
- Çok seyrek satan ürünlerin ayrı listesi.
Tek bir ürün için hesaplayıcı yeterlidir. Yüzlerce ürün ve birkaç depo olduğunda aynı hesabı her hafta elle tekrarlamak yerine bir stok planlama programı ya da envanter planlama yazılımı kullanmak işi kolaylaştırır. VidiStock bu hesabı her ürün ve depo için yapıyor: tahmin hatasını geriye dönük testten, tedarik süresini ve sapmasını ürün kartından, servis seviyesini ürün, depo ya da firma ayarından alıyor.
Tedarikçi detayındaki “Gerçekleşeni uygula” düğmesi, en az üç teslimat varsa ürün kartındaki tedarik süresini ve sapmasını gerçekleşen teslimatlara göre güncelliyor. Gerçekleşen süre karttakinden belirgin biçimde uzunsa uyarı da veriyor. Her sipariş önerisinin yanındaki Detay penceresi adımları ürünün kendi rakamlarıyla gösteriyor; servis seviyesini sürükleyerek emniyet stoğunun ve sipariş tutarının nasıl değiştiği izlenebiliyor.
Sık sorulan sorular
Emniyet stoğu ile sipariş noktası aynı şey mi?
Hayır. Emniyet stoğu yalnız yedektir. Sipariş noktası, tedarik süresi boyunca beklenen satışa bu yedeğin eklenmesiyle bulunur. Eldeki ve yoldaki stokun toplamı bu noktaya indiğinde sipariş verilir.
Standart sapmayı bilmiyorsam ne yapmalıyım?
Hesaplayıcıya satış geçmişinizi günlük, haftalık ya da aylık tek bir sütun olarak yapıştırabilirsiniz; ortalama ve standart sapma kendiliğinden hesaplanıp güne çevriliyor. Bu, satışın kendi standart sapmasıdır; mevsimsel üründe emniyet stoğunu gereğinden büyük çıkarabilir. Geçmiş hiç yoksa en yüksek ve ortalama satışla çalışan basit kural bir başlangıç verir, ancak bu kuralın servis seviyesiyle bağı yoktur.
Az satan ürünlerde bu formül işe yarar mı?
Çoğu gün satışı sıfır olan ürünlerde formülün dayandığı normal dağılım varsayımı tutmaz. Hesaplayıcı, yapıştırılan geçmişte bu durumu tespit edip uyarıyor. VidiStock bu tür ürünlerde Croston, SBA ve TSB gibi seyrek talep yöntemlerini kullanıyor.
Hesaplayıcıya girdiğim rakamlar kaydediliyor mu?
Sitedeki açıklamaya göre hayır. Hesap tamamen tarayıcıda yapılıyor; değerler gönderilmiyor, kaydedilmiyor ve aracı kullanmak için kayıt gerekmiyor.
Kısaca: emniyet stoğu hesaplaması beş sayıya dayanır: günlük satış, tahmin hatası, tedarik süresi, bu sürenin dalgalanması ve servis seviyesi. Keto mağazasında ithal ürünler aynı satışa rağmen çok daha fazla yedek ister; teslimatı düzenli hale getirmek bu yedeği küçültür. Servis seviyesini ürünün rolüne göre seçin, zirveleri tahmine koyun ve tedarik sürelerini sezon öncesinde güncelleyin.